Otpad u plamenu u Crnoj Gori
Između dva susjeda koji imaju problema s otpadom, nalazi se Crna Gora.
Ni ona ne stoji bolje kada je u pitanju upravljanje otpadom ili reciklaža.
Veliki problem u ovoj turističkoj zemlji, koja poput Albanije i Kosova teži članstvu u Evropskoj uniji, jesu brojne ilegalne deponije.
Jedna od njih, Mostina, blizu Rožaja na sjeveroistoku Crne Gore, decenijama truje životnu sredinu i lokalno stanovništvo.
Na ovom području zabilježeno je nekoliko smrtnih slučajeva od raka pluća, koji su – prema riječima mještana i lokalnog ljekara – izazvani dimom sa deponije koja se često pali, iako ne postoje zvanični podaci koji potvrđuju ovu vezu.
Na deponiji Mostina požar izbija, obično noću, tvrde mještani.
Denis Murić i drugi civilni aktivisti iz Rožaja snimili su desetine video zapisa i fotografija deponije Mostina u plamenu i objavili ih na društvenim mrežama.
Denis je počeo da se bori protiv ilegalne deponije nakon smrti u svojoj porodici.
“Meni je otac umro od posljedica kancera pluća, takođe i tri strica. U kratkom periodu svi su relativno mladi umrli, do šezdesetak godina i to je kraj. Ali, zanimljiva stvar – da su svi od kancera pluća. Nisu imali genetski zastupljen kancer ranije”, kaže on.
Lokalni lekar Adem Murić potvrđuje Denisovu priču.
“,Radio sam tri i po godine u Hitnoj (pomoći, Rožaje), od 2019. do 2023. godine i to je baš evidentan porast broja karcinoma, naročito, da kažem, mlađe ili srednje populacije. Desetak osoba okolnih mjesta je umrlo od karcinoma pluća”, kaže ljekar Adem Murić.
Decenijama se otpad iz opštine Rožaje odlaže na Mostinu, legalno i ilegalno. Oko šest i po hiljada tona godišnje, prema zvaničnim podacima opštine.
Lokalna uprava 2012. je Mostinu proglasila lokacijom za privremeno odlaganje otpada, na godinu.
Ajsel Kalač, sekretar za komunalno stambene poslove Opštine Rožaje, objašnjava da je Odlukom iz 2012. omogućeno produženje jednogodišnjeg perioda do izgradnje regionalnog centra za otpad u Beranama. Međutim, umesto jedne godine, deponija je privremena već 12 godina.
Nova regionalna deponija, prema poslednjim najavama Vlade, biće izgrađena 2025. godine, u Bijelom Polju.
U međuvremenu, Mostina je postala jedna od “najcrnjih” ekoloških tačaka u zemlji.
Lokalni aktivisti kažu da se tamo odlažu sve vrste otpada, ali da gume predstavljaju najveću opasnost.
Senad Pepić iz NVO Eko Gard iz Rožaja kaže da je bilo slučajeva kada su cijele porodice dolazile tamo i spaljivale otpad kako bi izvukle gvožđe za prodaju.
Porodična kuća Denisa Murića u rožajskom selu Besnik, nalazi se u dolini koju od deponije dijeli jamo jedno brdo.
“Dim sa deponije, kad dolazi do nas, potpuno okupira ovaj lokalitet i od dima ne vidimo jedni druge”, kaže Denis.
Mještani i aktivisti su tri puta protestovali tokom 2024. godine, tražeći zatvaranje deponije i intervenciju države. Nakon toga, ministar ekologije Damjan Ćulafić posjetio je deponiju i razgovarao sa lokalnom administracijom.
“Idemo ka tome da odlagalište Mostina zatvorimo do kraja godine, ali da obezbijedimo Opštini Rožaje određena finansijska sredstva, kao pomoć, da bi oni mogli taj kompletan otpad koji sakupljaju, da odvoze na legalnu deponiju ovdje u Podgorici, sve do onog momenta, dok ne izgradimo regionalni centar za upravljanje otpadom, koji bi trebalo da bude stacioniran u Bijelom Polju”, izjavio je ministar Ćulafić.
Nakon pritiska javnosti, Opština je uvela nadzor nad Mostinom, tako da od početka septembra nije bilo požara.
Ajsel Kalač, sekretar za komunalno stambene poslove Opštine Rožaje, nema odgovor na pitanje zašto to nije učinjeno ranije. Ipak, priznaje da opština odlaže otpad tamo decenijama:
“Bio bih jako neiskren da vama kažem da opet negdje taj otpad nije baš na tu lokaciju tako odlagan.”
Dok državna i lokalna administracija traže rješenje, građani podnose tužbe.
To je učinio Denis Murić, a kaže da će uskoro i mnogi drugi.
“Čekamo podizanje optužnice protiv Komunalnog preduzeća, Ministarstva ekologije i Agencije za zaštitu životne sredine, koji su sve dozvolili da se ovo radi bez ikakvog nadzora nelegalnog odlagališta”, kaže Denis.
Crna Gora zabranjuje plastične kese, dok opstaju na stotine divljih deponija
Mostina, osim lokalnih interesa, može ugroziti i nacionalne.
“Ukoliko to pitanje ne riješimo na način koji sam vam predstavio, i Mostina i mnoga druga odlagališta, kojih nažalost u Crnoj Gori, čak i onih nelegalnih, ima oko 340 – prema podacima koji su nama dostupni prilikom izrade novog Državnog plana za upravljanje otpadom – svi oni mogu biti prerpeka za ulazak Crne Gore u Evropsku uniju”, rekao je ministar ekologije Damjan Ćulafić.
Crna Gora, prva ustavom deklarisana ekološka država na svijetu, tek je na početku procesa razdvajanja kućnog otpada.
Prema zvaničnim podacima MONSTAT-a, Uprave za statistiku Crne Gore, 2023. je reciklirano oko 0,3 odsto otpada, pet puta manje nego 2021.
Kosovo, Albanija i Crna Gora teže članstvu u Evropskoj uniji, čija gdje većina članica ima efikasniji sistem upravljanja otpadom. Prema direktivama EU, svaka država treba da reciklira najmanje 50 odsto otpada do 2030. godine.
izvor: Radio Slobodna Evropa
Rožaje Press 