Vazduh je esencijalan za život, ali često nismo ni svjesni koliko njegov kvalitet utiče na naše zdravlje. Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) iz 2020. godine, čak devet od deset osoba na svijetu udiše zagađen vazduh koji ne zadovoljava standarde kvaliteta. Ovo je globalni zdravstveni problem koji godišnje uzrokuje smrt miliona ljudi, dok milioni drugih obolijevaju od kardiovaskularnih, respiratornih i drugih bolesti povezanih sa zagađenjem.

Lokalni izazovi: Vazduh u Rožajama

Rožaje, grad okružen netaknutim prirodnim ljepotama, na prvi pogled može djelovati kao oaza svježeg vazduha. Ipak, stvarnost je drugačija. Iako u opštini nema velikih industrijskih zagađivača, kvalitet vazduha ugrožavaju izduvni gasovi iz automobila, ložišta na čvrsto gorivo, prašina i, najkritičnije, deponija Mostina. Toksični gasovi oslobođeni sagorijevanjem otpada na deponiji ugrožavaju zdravlje mještana okolnih sela, a njihovi efekti osjećaju se i u gradskom jezgru.

Prvi koraci: Instalacija uređaja za mjerenje kvaliteta vazduha

Kako bi se počelo s rješavanjem ovog problema, u Rožajama je postavljen prvi uređaj za mjerenje kvaliteta vazduha – IqAir AirVisual Pro. Ovaj komercijalno pristupačan uređaj mjeri koncentracije sitnih čestica PM2.5 i PM10, glavnih indikatora zagađenja. Iako će mnogi osporiti preciznost ovakvih jeftinih uređaja i tvrditi da oni nisu na nivou profesionalnih stanica, oni svakako predstavljaju važan korak ka podizanju svijesti građana i praćenju osnovnih parametara zagađenja.

Međutim, stručnjaci upozoravaju da je za dugoročno rješavanje problema neophodno postavljanje profesionalnih stanica koje mogu mjeriti širi spektar zagađivača i pružiti validne podatke u skladu sa međunarodnim standardima.

Zašto su potrebne profesionalne stanice u Rožajama?

Ovakvi komercijalni uređaji su važan alat za podizanje svijesti i inicijalno praćenje zagađenja, ali profesionalne stanice su ključne za razvijanje strategija i donošenje informisanih odluka. One omogućavaju detaljniju analizu zagađivača, kao i dugoročno praćenje trendova kvaliteta vazduha.

Primjeri iz regiona pokazuju snagu kombinacije jeftinih senzora i profesionalnih stanica. Portal Buka iz Bosne i Hercegovine postavio je mrežu senzora PurpleAir širom zemlje, omogućavajući građanima da prate zagađenje u realnom vremenu. Ovi podaci su podigli svijest javnosti i izazvali reakciju vlasti, koje su konačno počele rješavati problem zagađenja.

Rožaje sada ima priliku da slijedi taj primjer. Profesionalne stanice postavljene u gradskom jezgru pružile bi cjelovitu sliku kvaliteta vazduha u opštini.

Uticaj zagađenja na zdravlje: Lokalni problem sa globalnim posljedicama

Dugotrajna izloženost zagađenom vazduhu ne samo da povećava rizik od ozbiljnih bolesti poput raka pluća, srčanog udara i moždanog udara, već i značajno smanjuje kvalitet života. Djeca, stariji i osobe s hroničnim bolestima su najugroženiji. Studije pokazuju da čak i minimalno smanjenje koncentracije čestica PM2.5 može značajno smanjiti stopu obolijevanja i smrtnosti.

Da li je čist vazduh postao luksuz?

Čist vazduh nije luksuz – to je pravo svakog pojedinca. Rožaje, kao dio netaknute prirode, ima moralnu i ekološku obavezu da zaštiti ovo pravo za svoje građane i buduće generacije.

Kako je saopšteno za portal Rožaje Press iz neformalnog udruženja Očistimo Rožaje, prva mjerenja su odrađena na dvije lokacije i pokazuju:

u gradskom naselju Suho Polje i u selu Besnik.
– Suho Polje je pokazalo visoke koncentracije PM2.5 čestica, uzrokovane izduvnim gasovima i prašinom sa puteva. Indeks kvaliteta vazduha (AQI) varirao je od 60 do 90, što ukazuje na zagađenost koja je štetna za osjetljive grupe.

– Besnik, koje je često izloženo dimu sa deponije Mostina, tokom perioda mjerenja imalo je relativno čist vazduh, jer deponija nije gorjela. Prosječne vrijednosti AQI kretale su se između 22 i 81, u rasponu od „dobrog“ do „umjereno zagađenog“ vazduha. Nešto veće zagađenje od prosjeka možemo pripisati tome da je u toku monitoringa počela sezona grijanja a ne deponiji Mostina koja od septembra nije gorjela nijednom. Ovo nam je i najbolji dokaz da kada se preduzmu pravilne mjere koliko je lako ostvariti zdravo i čisto okruženje za sve.

-Centar. Trenutno je uređaj postavljen u samom centru grada gdje se vrši monitoring kvaliteta vazduha. Trenutni rezultati variraju od 60-170 US AQI što nam govori da i Rožaje spada u rang zagađenijih gradova regiona.

Kako funkcioniše IQAir AirVisual?

IQAir AirVisual koristi naprednu tehnologiju i vještačku inteligenciju za precizno mjerenje koncentracija zagađujućih čestica u vazduhu, poput PM2.5 i PM10, kao i gasova poput ugljen-dioksida. Uređaj kontinuirano prikuplja podatke i pruža trenutne informacije o kvalitetu vazduha.

Kako pratiti rezultate?

Rezultate mjerenja možete pratiti uživo putem besplatne mobilne aplikacije IQAir AirVisual, dostupne za iOS i Android uređaje. Aplikacija pruža detaljne informacije o trenutnom stanju kvaliteta vazduha, prognoze, kao i zdravstvene preporuke.

Zašto je važno imati više ovakvih uređaja u gradu?

Instalacija većeg broja IQAir AirVisual uređaja omogućila bi detaljnije praćenje zagađenosti vazduha u različitim dijelovima grada. Ovo bi doprinijelo boljem razumijevanju lokalnih izvora zagađenja i efikasnijem planiranju mjera za poboljšanje kvaliteta vazduha.